تَنگ ویژه ( خاموت ویژه ) و نقش آن در شکل‌پذیری و بهبود عملکرد لرزه‌ای سازه‌ها

تَنگ ویژه (Special Confinement Reinforcement) به خاموت‌ها یا دورپیچ‌های بسته‌ای گفته می‌شود که در نواحی بحرانی اعضای بتن‌آرمه (مانند دو انتهای ستون‌ها، تیرها و دیوارهای برشی) با فواصل کم و جزئیات اجرایی خاص قرار داده می‌شوند تا هسته بتن را محصور کنند.

️ همراهان و همکاران عزیز استحضار دارید که در ویرایش پنجم استاندارد ۲۸۰۰ ایران – که از اول تیر ۱۴۰۵ اجباری شده است – برای ساختمان‌های بتن‌آرمه ، استفاده از قاب خمشی بتن‌آرمه با شکل‌پذیری متوسط حذف شده است و به طور کلی تنها قاب خمشی ویژه (Special Moment Resisting Frame) به عنوان سیستم قاب خمشی بتن‌آرمه مجاز شناخته می‌شود (البته با رعایت محدودیت‌ها و ضوابط مربوط به سیستم‌های سازه‌ای) ، به همین دلیل شناخت و اجرای خاموت ویژه اهمیت ویژه ای دارد چون :

️تمامی الزامات مربوط به تَنگ ویژه ، خاموت‌گذاری ویژه، طول نواحی بحرانی، قلاب‌های ۱۳۵ درجه و سایر جزئیات لرزه‌ای فصل ۹ مبحث نهم باید در قابهای خمشی ویژه رعایت شوند. هدف از این تغییر ( ممنوعیت قابهای خمشی با شکل‌پذیری متوسط) ، افزایش شکل‌پذیری سازه ، بالا بردن ظرفیت جذب انرژی و افزایش ایمنی سازه‌ها در زلزله‌های شدید اعلام شده است. یعنی در سازه‌های بتن‌آرمه با شکل‌پذیری ویژه، هدف این است که سازه در زلزله‌های شدید فرو نریزد و بتواند با ایجاد تغییرشکل‌های بزرگ، انرژی زلزله را مستهلک کند.

️مهم‌ترین الزامات سازه‌های بتن آرمه با شکل‌پذیری ویژه عبارت‌است از:

اجرای تَنگ ویژه (خاموت ویژه) در نواحی بحرانی تیرها، ستون‌ها و دیوارهای برشی.

استفاده از قلاب ۱۳۵ درجه و رعایت طول مهاری خاموت‌ها.

کاهش فاصله خاموت‌ها در نواحی بحرانی.

رعایت اصل ستون قوی – تیر ضعیف برای جلوگیری از تشکیل مفصل پلاستیک در ستون‌ها.

کنترل برش اعضا بر مبنای مقاومت خمشی محتمل تا شکست برشی رخ ندهد.

جزئیات مناسب وصله و مهار میلگردها و پرهیز از وصله در نواحی بحرانی.

رعایت الزامات ویژه اتصال تیر به ستون برای حفظ یکپارچگی سازه

ملاحظه میشود که در ویرایش جدید ۲۸۰۰ خاموت یا تَنگ ویژه در عملکرد لرزه‌ای مناسب سازه‌ها بسیار مهم بوده و وظایف زیر را بر عهده دارد:

1. محصور کردن بتن هسته و افزایش مقاومت و کرنش فشاری آن.

2. جلوگیری از کمانش میلگردهای طولی پس از جاری شدن آن‌ها.

3. افزایش شکل‌پذیری عضو و امکان تحمل تغییرشکل‌های بزرگ بدون شکست ناگهانی.

4. جلوگیری از ریزش بتن پوششی (کاور) در اثر بارگذاری رفت و برگشتی زلزله.

5. افزایش ظرفیت جذب و استهلاک انرژی در چرخه‌های متوالی زلزله.

6. بهبود مقاومت برشی و کاهش احتمال شکست ترد. ️

جمع‌بندی:

اگرچه خاموت ویژه مقاومت خمشی عضو را به‌طور قابل توجهی افزایش نمی‌دهد، اما رفتار لرزه‌ای، شکل‌پذیری و ایمنی سازه را به‌طور چشمگیری بهبود می‌بخشد.

در بسیاری از زلزله‌های شدید، بقا و استجکام سازه بیش از آنکه به افزایش مقاومت وابسته باشد، به اجرای صحیح خاموت ویژه ( تَنگ ویژه ) و سایر جزئیات لرزه‌ای وابسته است.

برای اطلاعات بیشتر به سایت تیرچه‌سازی نعیمی مراجعه بفرمایید: